Çocuklarda özellikle erken okul yıllarında çok sık görülen belirtilerden biri olan ateş, genellikle virüs enfeksiyonlarıyla bağlantılı olarak ortaya çıkar. Bu enfeksiyonlar çoğunlukla kendini sınırlayan, özel bir tedaviye gerek kalmadan düzelen tablolardır. Burada ateş, iyileşmeyi hızlandıran ve kolaylaştıran fizyolojik bir cevaptır.
Çocuk kendini sıcak hissediyorsa, huzursuzsa, yanakları pembe görünüyorsa, terliyor veya titriyorsa ateşi yükseliyor olabilir. Normal vücut ısısı yaşa, fiziksel aktiviteye, günün saatine ve ölçüm yerine göre değişir. Genel olarak çocuklarda 38 °C ve üzeri vücut ısısı (makat veya kulaktan ölçümde) ateş olarak kabul edilir.
En Doğru Ateş Ölçme Biçimi Nedir?
İdeal bir ölçüm; güvenilir, kısa sürede ve zahmetsizce uygulanabilen, iç vücut sıcaklığını doğru yansıtan bir yöntem olmalıdır. Ağızdan, alından, kulak zarından, koltuk altından ve makattan ölçüm yapılabilir. Ağız ve makat ölçümleri gerçek vücut ısısını (kor ateş) daha iyi gösterse de uygulama güçlükleri ve riskleri nedeniyle günlük kullanımda tercih edilmez.
Çocuklarda en sık kullandığımız yerler kulak, alın ve koltuk altıdır. En çok tercih ettiğimiz yöntem, kulak zarından ölçüm (timpanik) yöntemidir; ancak doğru sonuç için doğru teknik şarttır: Kulak kepçesi üst kısmından tutularak hafifçe arkaya ve yukarıya doğru çekilir, böylece kulak kanalı düzleşir. Termometrenin kanala tam ve doğru açıyla yerleştirilmesi önemlidir. Kulak ölçümünde normal aralık 35,7–37,5 °C’dir.
Hangi Değerler Ateş Kabul Edilir?
Vücut sıcaklığının makattan (rektal) 38 °C, ağızdan (oral) 37,8 °C, koltuk altından (aksiller) 37,5 °C ve kulak zarından (timpanik) 38 °C ve üzerinde olması ateş olarak tanımlanır. Koltuk altı sıcaklık, ağızdan ölçülenden 0,5 °C, makattan ölçülenden 1 °C daha düşüktür. Ateş şiddeti şöyle sınıflanabilir:
- 37,2–38 °C: ateş çıkma eğilimi
- 38–38,5 °C: hafif ateş
- 38,5–39 °C: orta ateş
- 39–40 °C: yüksek ateş
- 40–41 °C: çok yüksek ateş
Bebeklerde daha dikkatli olunmalıdır. 3 ayın altındaki ateşli her bebeğin mutlaka bir çocuk hekimi tarafından ivedilikle görülmesi gerekir; çünkü bu yaşta ateş, kana karışan enfeksiyonlar veya menenjit gibi daha ciddi durumların göstergesi olabilir.
Ateşlenen Bebeğe Evde Ne Yapmalıyız?
- Ateş sıvı kaybını artırır; bu nedenle sıvı desteğini artırın.
- Ateş huzursuzluk sebebidir; bebeğinizi rahatlatmak önemlidir — yani daha çok sevgi ve şefkat.
- İnce, hafif giysiler giydirmek ve ortam ısısını 20-21 °C’ye çekmek rahatlamasına yardımcı olur.
Ateş düşürücüler, hekim bilgisi dahilinde kilosuna uygun dozda verilmelidir. Parasetamol grubu ilaçlar her 4-6 saatte bir 10-15 mg/kg; ibuprofen grubu ilaçlar her 6-8 saatte bir 5-10 mg/kg olacak şekilde kullanılır.
İbuprofen, 6. aydan önce kullanılması önerilen bir ilaç değildir.
Ateş düşürücüye rağmen ateş şiddetliyse (39,5 °C ve üzeri), 1 saat geçmesine rağmen düşmediyse veya geçmişte ateşli havale öyküsü varsa ılık uygulama yapılabilir: 29-32 °C ılık suyla ıslatılmış bezler koltuk altı, kasık ve boyun bölgesine yerleştirilir ve sık sık değiştirilir. Ateş düşürücüyle birlikte genellikle 30 dakikada vücut ısısında yaklaşık 1 °C düşme görülür. Uygun şartlarda ılık su banyosu şeklinde de yapılabilir.
Buradaki amaç ateşi tamamen normale çekmek değildir. Asıl hedef; ateşe bağlı huzursuzluk, beslenme bozukluğu ve aktivite düşüklüğünü gidererek iyileşme sürecine katkı sağlamaktır. İlaca verilen yanıtın hastalığın ciddiyetiyle ilişkili olmadığı ve hastalığın seyrini değerlendirmede kullanılmaması gerektiği unutulmamalıdır. Ayrıca ateş düşürücü kullanımı ateşli nöbetleri önlemez.
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden doktora başvurun:
- 1Bebek 3 aydan küçükse
- 2Ateş 40 °C’nin üzerindeyse
- 3İlaç veya kompresle düşmeyen ateş varsa
- 4Ateş üç günden uzun sürmüşse
- 5Ateşle birlikte döküntü gelişirse
- 6Kusuyor ve sıvı içemiyorsa, idrar miktarında azalma varsa
- 7Çok uykuluysa, aktivitesi düşükse veya uyandırmak zorsa
- 8Solunum güçlüğü veya hızlı solunum varsa
- 9Ateşe şiddetli baş ağrısı eşlik ediyorsa
Yapılmaması Gerekenler
- 1Ateşi düşürmek için doktor tavsiyesi olmadan antibiyotik kullanmak
- 2Birden çok ateş düşürücüyü aynı anda veya dönüşümlü kullanmak
- 3Ateş düşürücü olarak aspirin kullanmak
- 4Kilosuna göre gereken günlük dozdan fazla veya eksik ateş düşürücü vermek
- 5Çocuğun vücudunu soğuk su, gül suyu, sirke, kolonya veya alkolle silmek
- 6Çocuğa soğuk su içirmek
- 7Aynı etken maddeyi içerebilecek soğuk algınlığı ilaçlarını ateş düşürücüyle birlikte kullanmak
Sonuç
Ateşin bir hastalık değil, vücudun hastalığa verdiği faydalı bir tepki olduğunu unutmayın. Gerçek şu ki; sonbahar-kış sezonunda tamamen sağlıklı bir okul çocuğunun bile 8-10 kez hastalanması ve buna bağlı ateşlenmesi normal kabul edilir. Ateşten değil, bilgisizlikten korkalım. Ateş fobisine yenik düşmemek ve çocuğunuzun ateşini doğru yönetebilmek için bu yazıyı dikkatle okumanızı öneririm.