İshal, her yıl dünyada yaklaşık 1,5 milyar insanı etkileyen yaygın ve önemli bir sağlık sorunudur. Bakteriler, parazitler ve viral etkenlerle oluşabilen ishalin sıklığı; suyun doğru kullanımı ve hijyen alışkanlıkları gibi sosyoekonomik faktörlere bağlı olarak toplumlar arasında değişir.
Virüslere bağlı ishal salgınları genellikle norovirüs, rotavirüs ve adenovirüsler ile ortaya çıkar. Rotavirüs aşısının dünya genelinde yaygınlaşmasından sonra norovirüs, salgın yapan gastroenteritlerin en önde gelen etkeni olmuştur ve dünya genelinde tüm salgınların en az %50’sinden sorumludur.
Hastalığın yayılması; hastane, bakımevi ve okul gibi kapalı alanlarda sık görülür. Bunun nedeni, norovirüsün kişiden kişiye çok kolay bulaşması ve kontamine yüzeylerde birkaç gün hayatta kalabilmesidir.
Norovirüs Nasıl Bulaşır?
Norovirüs; hasta kişiyle doğrudan temasla, virüsle kontamine olmuş nesnelere dokunmakla ya da kontamine yiyecek ve su tüketmekle bulaşabilir. Salgınlarda rol oynayan tipik gıdalar; çiğ veya az pişmiş etler, kabuklu deniz ürünleri, ek bir ısıl işleme tabi tutulmayan hazır gıdalar ve iyi yıkanmamış meyve-sebzelerdir.
Belirtileri Nelerdir?
Klinik tablo; virüs alındıktan 12-48 saat sonra birden ortaya çıkan kansız ishal, kusma, bulantı ve karın kramplarıyla karakterizedir. Düşük ateş ve kas ağrıları eşlik edebilir. Belirtiler ne kadar ağır olursa olsun sağlıklı kişilerde 1-3 günde kendiliğinden iyileşir. Ancak küçük çocuklar, yaşlılar ve hastanede yatan kişilerde bu süre 4-6 güne uzayabilir.
Norovirüse karşı özel bir ilaç tedavisi ve koruyucu aşı yoktur. Virüsün farklı antijen yapısına sahip çok sayıda tipi olması ve bir tipe karşı oluşan antikorların diğerlerine koruma sağlamaması nedeniyle hastalığa birden çok kez yakalanmak mümkündür.
Tedavi Yaklaşımı Nasıldır?
İshallerin çoğunda olduğu gibi, kaybedilen sıvının yerine konması esastır. Bol sıvı tüketimi ve ateş kontrolü önemlidir. Hastanın kaybettiği sıvıyı ağız yoluyla alamadığı durumlarda hastaneye yatış ve damar yolundan sıvı desteği uygun olur.
Korunma ve Hijyen Önerileri
Norovirüsün bulaşıcılığı, hasta kişinin kendini iyi hissetmediği dönemde başlar ve maalesef iyileştikten sonra en az 3 hafta daha devam edebilir. Bu nedenle iyileşme döneminde de hijyen kurallarına dikkat etmek büyük önem taşır. Gıda, su, kişisel temas ve çevresel yüzeyler yoluyla kolayca bulaştığı için salgınları kontrol etmek güçtür. Alınması gereken önlemler:
- Eller; tuvaletten sonra, bebek bezi değiştirdikten sonra, yemek hazırlamadan önce ve temizlik sonrası en az 20 saniye sabun ve bol suyla yıkanmalıdır. Alkol bazlı temizleyiciler su ve sabun kadar etkili değildir.
- Kreş ve okul gibi yerlerde tüm çocuklara el yıkama alışkanlığı kazandırılmalıdır.
- Ortak kullanılan eşya ve oyuncaklar olabildiğince dezenfekte edilmeli; virüs hava yoluyla da alınabileceğinden ortam sık sık havalandırılmalıdır.
- Özellikle gıda hazırlayan kişilerin kişisel hijyen kurallarına uyması büyük önem taşır; okul mutfakları ve kantinler bu açıdan kritiktir.
- Hasta çocukların kullandığı çamaşır, çarşaf ve tekstil ürünleri yüksek sıcaklıkta yıkanmalıdır.
- Hasta olanlar uygun süre işlerine ara vermeli; çocuklar hastalık süresince evde istirahat etmeli ve okula gitmemelidir.
Virüsün dış ortama dayanıklı olması, el yıkama alışkanlığının yetersizliği ve hijyen açısından sorunlu olan cep telefonu gibi mobil araçların yoğun kullanımı, salgınları kolaylaştıran etkenlerdir.
Unutmayalım; sağlıklı nesiller, bilinçli aileler ve güçlü koruyucu sağlık alışkanlıklarıyla yetişir. Tüm çocuklarımızın sağlıkla, mutlulukla ve umutla büyümesi dileğiyle.